رمضان با شگفتی های خویش بر ما جاری است. هر كس به قدر پیمانه خویش می تواند از این رود جاری پربركت بهره گیرد. سرچشمه این رود آسمانی را به راستی می توان در شب قدر یافت. در بزرگی این شب یگانه شاید همان به كه به سخنان یكتای بی همتا اشاره كنیم؛ " و ما ادریك ما لیلة القدر لیلة القدر خیر من الف شهر ". شب قدر را پوشیده داشته اند و یافتن آن را جز به نشانه ها میسّر نساخته اند. همین مستوری این شب است كه خیال شاعرانه شاعران را برانگیخته تا درباره آن بسرایند و زیبایی ها را بدان تشبیه كنند. بر كسی پوشیده نیست كه ادبیات فارسی بی اغراق یكی از غنی ترین گنجینه های معارف بشری را در خود جای داده است. هر فارسی زبانی - افغان،ایرانی وتاجیك - در مناسبت های مختلف می تواند بیتی وصف الحال از شاعری گزیده گو بیان كند و یا در توصیف زیبایی های پیرامون خود و یا معارف و رازها از زبان شعر مدد جوید و این مزیت را كمتر ملتی داراست كه از خزاین ارزشمند ادبی خود در غنای نه تنها زبان نوشتاری كه زبان محاوره نیز بهره گیرد، نشان این مدعا ابیات فراوانی از شاعران بزرگ است كه به صورت مثل و متل در زبان مردم كوچه وبازار آمده است. در اشعار شعرای پارسی گو نمونه های قابل توجهی از اشارات ایشان به شب قدر می توان یافت؛ اگر چه همه آن ها دلالت بر بزرگی این شب دارد ولی همه ابیات متضمّن حقیقت شب قدر نیست. این اشعار را در دو گروه بزرگ می توان جای داد.

گروه اول شاعرانی هستند كه به ارزش معنوی شب قدر هیچ اشاره ای نكرده و تنها از آن به عنوان مایه ای برای توصیف معشوق بهره گرفته اند.

گروه دوم آن دسته از شاعرانند كه در كنار این كه گاه از شب قدر در مقام توصیف استفاده كرده اند ولی ارج و مقام شب قدر و پایگاه معنوی و نورانی آن را نیز به سرایش نشسته اند. این گروه از اشعار با وجود آن که از شب قدر چون اسبابی برای توصیف بهره گرفته اند، در عین حال از لابه لای اشعارشان پیداست كه بر بزرگی شب قدر واقف بوده اند. نمونه هایی از این اشعار را در زیر می آوریم:

- اوحد الدّین محمّد انوری شب قدر را به وعده دیدار یا وعده رسیدن به وصال مانند كرده است:

هم به قدر تو که کوتاه نخواهم کردن

تا ببینم که دهى تا شب قدرم دیدار

- خاقانی شروانی برای نشان دادن ارج و مقام بلند فردی از شب قدر به عنوان صفتی در خور نام می برد، مانند شعری كه در شکایت از جهان و نعت خاتم پیغمبران سروده و برای بیان بزرگی و علو مرتبت حضرت رسول می سراید:

حبل الله است معتکفان را دو زلف او

هم روز عید و هم شب قدر اندر او نهان

- همچنین در مرثیه ى شیخ الاسلام زمان خویش می گوید:

جاهش ز دهر چون مه عید از صف نجوم

ذاتش ز خلق چون شب قدر از مه صیام

- خواجوی كرمانی، اما با بیانی لطیفتر به همان شیوه خاقانی رفته و در شعری با عنوان " اى صبح صادقان رخ زیباى مصطفی " در بیتی نبی مكرم اسلام را چنین مدح گفته است:

معراج انبیا و شب قدر اصفیا

گیسوى روز پوش قمرساى مصطفى

خواجو شعری دیگر نیز دارد كه طره گیسوی یار را شاید از سیاهی یا مشك بویی به شب قدر مانند كرده است:

اى شب قدر بیدلان طره ى دلرباى تو

مطلع صبح صادقان طلعت دلگشاى تو

- مولانا از معدود شاعران رمضان ستاست، وی اشعار برجسته ای در ارزش و مقام والای شب قدر دارد، ولی این امر سبب نشده است كه از شب بزرگی چون شب قدر در توصیف نیز بهره نگیرد. در اشعار مولانا ابیاتی را می توان یافت كه زلف دلبر را به شب قدر تشبیه كرده است مانند:

زلف تو شب قدر و رخ تو همه نوروز

ما واسطه روز و شبش چون سحر آییم

و یا بیتی دیگر:

اى مه عید روى تو، اى شب قدر موى تو

چون برسم بجوى تو پاک شود پلید من

قبلی - بعدی >>